صرفه جویي انرژي الكتريكي با استفاده از درایوهای AC

بهینه سازی مصرف انرژی در الکتروموتورهای صنعتی با استفاده از کنترل کننده‌های دور موتور

 

 امروزه صرفه جویي انرژي الكتريكي تنها از ديدگاه اقتصادي آن مورد توجه قرار نمي گيرد، بلكه آثار زيست محيطي آن نيز روزبه‌روز اهميت بيشتري پيدا مي‌كند. از اين رو صرفه جویی انرژي به معناي حفاظت از محيط زيست است.

بيش از 65% انرژي الكتريكي در صنايع، در موتورهاي الكتريكي مصرف مي‌شود.فن‌ها، پمپ‌ها و كمپرسورها، بارهاي اصلي موتورهاي الكتريكي هستند.

مي‌توان اقدامات مختلفي براي صرفه جویي انرژي الكتريكي در الكتروموتورهاي صنعتي به‌عمل آورد. در حالت كلي اين اقدامات به دو دسته تقسيم مي‌شود:

1-   اقدامات مربوط به طراحي موتور

2-   اقدامات مربوط به بهره‌برداري از موتورها

توليد كنندگان موتور اينك موفقیتهاي خوبي در زمینه طراحي و ساخت موتورهاي با راندمان بالا بدست آورده‌اند. هر چند كه قيمت اين موتورها بالاتر است، ولي محاسبات ساده‌اي نشان مي‌دهد كه استفاده از اين موتورها بسيار اقتصادي‌تر از انواع قديمي‌ترشان است.

اقدامات مربوط به بهره برداري از موتورها را نيز مي‌توان به دو دسته تقسيم نمود:

1-   اقدامات روي موتور نظير تهويه، روغنكاري، و بارگذاري

2-  استفاده از درايو

در كنار ماموريت اصلي درايوها كه همان تنظيم دور موتور است، مزاياي بي‌شمار ديگري نيز عايد مي‌گردد. كه صرفه جویي انرژي يكي از اين مزايا است.استفاده از کنترل کننده‌های دور موتور هم در بهبود بهره‌وری تولید و هم در صرفه جویی مصرف انرژی - توانایی بازیافت انرژی تلفاتی در ترمزهای مکانیکی و یا انرژی تلف‌شده در مقاومت ترمز درایوهای معمولی به شبکه - در کاربردهای صنعتی ، علاوه بر پیامدهای اقتصادی آن ، کاهش آلاینده های محیطی را نیز به‌دنبال خواهد داشت.

قوانين افينيتي در كاربردهاي فن و پمپ، پايه‌ی نظري صرفه جویي انرژي، با استفاده از درايو هستند. بر طبق اين قوانين تنها باكاهش ده درصد از دور موتور، 27% در مصرف انرژي الكتريكي صرفه جویي خواهد شد. همچنين اگر دور موتور را 20% كاهش دهيم، بايد انتظار 49% صرفه جوئي انرژي داشته باشيم.

بايد توجه كرد كه فن‌ها و پمپ‌ها عمده‌ترين بارهاي موتورهاي الكتريكي هستند. اين‌ها از ادواتي نظير دمپرها و يا شيرهاي خفه كن براي تنظيم دبي استفاده مي‌كنند. اما اين روش‌ها انرژي را تلف مي‌كنند.

عملكرد اين تجهيزات را مي‌توان به راننده‌ی اتومبيلي تشبيه نمود كه براي كاهش سرعت، در حالي كه پدال گاز را تا آخر فشرده است، از پدال ترمز استفاده مي‌كند. نمونه‌هاي عملي متعددي از كاربرد درايو در صرفه جویي انرژي الكتريكي وجود دارد. براي مثال شركت اطلس كوپكو با استفاده از درايو موفق شده است، مصرف انرژي كمپرسورهاي توليدي خود را به ميزان 35% كاهش دهد.

در كنار اين دستاورد مهم، اطلس كوپكو توانسته است، با استفاده از درايو، فشار كمپرسور را با انعطاف و پايداري بيشتري كنترل نمايد- جريان راه اندازي را به كمتر از 10% جريان نامي موتور كاهش دهد و ضريب قدرت را به بيش از 95% برساند. و بدين ترتيب كمپرسورهاي اطلس كوپكو نيازي به خازن اصلاح ضريب قدرت ندارند.

از سال 1994 به بعد كه شرکت اطلس كوپكو اين كمپرسورها را معرفي كرده است توانسته است بازار كمپرسورهاي دنيا را تسخير كند.

در کاربردهایی نظیر پمپ و فن، استفاده از درایوها  تا 50% در کاهش مصرف انرژی موثر است.

پتانسيل قابل توجهي براي صرفه جویي انرژي در نيروگاه‌ها وجود دارد. مصرف داخلي نيروگاه‌ها مي‌تواند بين 5 تا 14 درصد برق توليدي نيروگاه باشد. اين ميزان انرژي، عمدتا" در ID فن، FD فن، فيدواتر پمپ، فن‌هاي كولينگ تاور و پمپ هاي سيركولاسيون و خنك كن مصرف مي‌شود.

يك مطالعه‌ی موردي از صرفه جویي مصرف انرژي در نيروگاه‌هاي هند نشان مي‌دهد كه از مجموع 22 واحد نيروگاهي 210 مگاواتي، با به‌كارگيري درايو در فن‌هاي ID و يا پمپ هاي BFP ، سالانه بالغ بر 158 ميليون كيلووات ساعت انرژي، به ارزش 11.3 ميليون دلار صرفه جویي حاصل مي‌گردد. اين درحالي است كه ارزش سرمايه گذاري اوليه 25.7 ميليون دلار بوده است. و به اين ترتيب مي‌توان انتظار داشت كه در كمتر از 2.3 سال، سرمايه گذاري اوليه مستهلك شده و عوايد سرشاري نصيب نيروگاه‌ها گردد.

پتانسيل صرفه‌جویي انرژي در صنايع سيمان از نيروگاه‌ها نيز بالاتر است. در ايران حدود 9%  انرژي الكتريكي در كارخانجات سيمان مصرف مي‌شود. در يك مطالعه نشان داده شد كه ميزان مصرف انرژي الكتريكي در كارخانجات منتخب سيمان در ايران، در مقايسه با استانداردهاي جهاني آن ، خيلي بالاتر است.

برآوردها نشان می‌دهد که در كارخانجات منتخب، سالانه بالغ بر 138 ميليون كيلووات ساعت امكان صرفه جویي انرژي وجود دارد.

محاسبات ساده‌اي نشان خواهد داد كه در هر خط توليد سيمان، به‌طور متوسط سالانه تا 1.5 ميليون دلار و در كل خطوط توليد سيمان در ايران، كه بالغ بر 65 خط توليد مي‌شود، سالانه پتانسيل 90 ميليون دلار صرفه‌جویي انرژي وجود دارد.

 

مرجع : سایت پرتو صنعت

فلوکلاریفایرها یا کلاریفلوکولاتور (Clarifloculator)

 

قسمت پانزدهم:

در این نوع حوضچه‌ها، واحدهای انعقاد و ته‌نشینی به هم مرتبط می‌باشند. فلوکلاریفایر به صورت واحدهای انعقاد و پیش‌ته‌نشینی دایره‌ای هم‌مرکز ساخته می‌شوند. این حوضچه‌ها دارای واحد اختلاط نمی‌باشند و باید اختلاط مواد شیمیایی با آب در حوضچه‌های جداگانه‌ای انجام گرفته و آب مخلوط با مواد شیمیایی بایستی از واحد اختلاط سریع به واحد انعقاد و سپس واحد ته‌نشینی هدایت شود.

در این نوع کلاریفایرها، آب توسط لوله‌ای که به مرکز فلوکلاریفایر مرتبط است وارد قسمت هودی شکل وسط شده و سپس به‌صورت جریان بالارونده، وارد قسمت انعقاد می گردد. سپس آب از طریق سرریزهای واحد انعقادبه بخش ته‌نشینی منتقل می‌گردد و در این بخش نیز جریان به صورت رو به بالامی‌باشد. در این بخش، لخته‌ها ته‌نشین و متراکم شده و آب زلال‌شده از طریق سرریزهای محیطی به لاندرهای جمع‌آوری ریخته و به سمت واحد فیلتراسیون هدایت می‌شود. جمع‌آوری لجن در این واحدها توسط پل‌های گردنده‌ی مجهز به لجن‌روب صورت می گیرد. مقدار شدت سرعت در واحد انعقاد دایره‌ای، باید بین 20 تا 60 در ثانیه باشد. زمان ماند بین 20 تا 60 دقیقه و حاصل‌ضرب دو پارامتر فوق بین 10000 تا 150000 باشد. میزان بار سطحی برای واحد ته‌نشینی برابر با 60 مترمکعب بر مترمربع در روز و زمان ماند حدود 2 ساعت و بار سرریز حدود 170 مترمکعب بر متر در روز می‌باشد.

 

 

 

http://www.belgachiaengg.com/product.htm

 


 

 

اکسیلاتور (Accelator)

قسمت چهاردهم

در این گونه کلاریفایرها، آب ورودی بعد از اختلاط با مواد شیمیایی به منظور سرعت بخشیدن به پدیده‌ی انعقاد (coagulation) و سرعت بخشیدن به تشکیل لخته‌ها، در تماس با لجن‌هایی قرار می‌گیرند که قبلا" از تصفیه‌ی آب به‌دست آمده‌اند و در حوض ته‌نشینی موجودند. لجن ته‌نشین شده در این حوض‌ها به‌طور مکانیکی یا هیدرولیکی از ناحیه‌ی ته‌نشینی به ناحیه‌ی اختلاط راه‌یافته و به تشکیل لخته‌ها کمک می‌کنند. این حوضچه‌ها که با نام تجاری اکسیلاتور در تصفیه‌خانه‌های کشور مورد استفاده قرار گرفته است دارای زمان ته‌نشینی حداقل 1 ساعت برای سختی‌گیری آب و حداقل 5/1 تا 2 ساعت برای تصفیه‌ی معمولی آب می‌باشد.

قسمت اختلاط و لخته‌سازی در این حوضچه‌ها به‌وسیله‌ی ناحیه‌ی ته‌نشینی احاطه شده است ولی نواحی سه‌گانه‌ از قسمت بالا و پایین حوض به هم مرتبط هستند. قسمتی از لجن‌های ته‌نشین شده در اثر چرخش آب که ناشی از حرکت به‌هم‌زن می‌باشد به ناحیه‌ی اختلاط و سپس به ناحیه‌ی انعقاد راه یافته و در فعل و انفعال فلوکولاسیون شرکت می‌نماید. غلظت لجن در گردش حوض، به حدود 5 گرم در لیتر می‌رسد و غلظت لجن خروجی از نظر مواد جامد ، حدود 1 تا 2% می‌باشد. قطر قسمت اختلاط ثانویه در این حوض‌ها، 15 تا 20%  قطر اصلی حوض و سطح آن بین 4 تا 5% سطح کلی می‌باشد. کارکرد این‌گونه حوض‌های ته نشین برای آب‌های قلیایی کم و کدورت پایین ، خوب گزارش نشده است. اگر غلظت مواد معلق آب خام از حدود معینی تجاوز کند، حوض ته‌نشینی قادر به جداساختن این مواد از آب نخواهد بود. در طراحی این واحد برای کارکرد بهتر، سعی می‌شود بار سطحی از حدود 50 مترمکعب در مترمربع در روز تجاوز نکند.

 

 

 

 

 

زلال‌ساز با تماس لجن (Solid Contact Clarifier)

قسمت سیزدهم

  

در انواع زلال‌سازهای با روش برخورد لجن، عمل اختلاط، انعقاد و ته‌نشینی در زلال‌ساز انجام می‌گیرد. در زلال‌سازهای با تماس لجن، آب ورودی بعد از اختلاط با مواد شیمیایی به منظور سرعت بخشیدن به تشکیل لخته‌ها، در تماس با لجن‌هایی که قبلا" از تصفیه‌ی آب به‌دست آمده‌اند و در زلال‌ساز موجودند، قرار می‌گیرد. این نوع زلال‌سازها به نام‌های مختلفی وجود دارند که به شرح زیر هستند:

-          بدون لجن‌روب و با چرخش لجن

-          با لجن‌روب و با تماس لجن

 

مزایا و معایب این زلال‌سازها به شرح زیر می‌باشند.

 

معایب:

-          طراحی و اجرای ساختمان زلال‌ساز پیچیده است.

-          بهره‌برداری از آن‌ها نسبتا" مشکل بوده و نیاز به تخصص خاص دارد.

-          با تغییرات مداوم شرایط آب خام در هنگام بهره‌برداری، این نوع زلال‌سازها نیاز به مراقبت خاص دارند.

 

مزایا:

-          تجربه‌ی بهره‌برداری از آن در ایران وجود دارد.

-          در مقابل تغییرات دبی، مواد معلق و درجه حرارت، قابلیت انعطاف نسبتا" خوبی دارد.

-          جمع‌آوری و تخلیه‌ی لجن در زلال‌سازهای با لجن‌روب ساده‌تر است.

 

در نوع بدون لجن‌روب که به نام‌های تجاری اکسیلاتور (Accelator) و اکسانتریفلاک (Accentrifloc)  موسوم هستند، قسمتی از لجن‌های ته‌نشین‌شده در اثر چرخش آب که ناشی از حرکت هم‌زن است به ناحیه‌ی اختلاط و انعقاد راه‌یافته و در فعل و انفعال مربوط به لخته‌سازی شرکت می‌کند.

نوع با لجن‌روب این زلال‌سازها با نام‌های گوناگون و در تنوع و اشکال مختلف ساخته شده است که متداول‌ترین آن‌ها سانتریفلاک (Centrifloc) و کلاریفلوکولاتور (Clarifloculator) است. در قسمت مرکزی این این واحد عمل انعقاد صورت می‌گیرد و سپس آب از قسمت پایین از زیر دیواره‌ی جداکننده وارد قسمت ته‌نشینی می‌گردد. آب زلال‌شده در قسمت بالا از طریق سرریزهای شعاعی، جمع‌آوری شده و به کانال اصلی جمع‌آوری آب زلال در وسط منتقل شده و از آن‌جا خارج می‌شود. کف این نوع زلال‌سازها دارای شیب ملایمی به طرف تخلیه‌ی مرکزی می‌باشد و یک لجن‌روب با حرکت چرخشی دایره‌ای، توسط تیغه‌های مورب، لجن را به داخل محفظه‌ی لجن هدایت می‌کند.

مزایا و معایب زلال‌ساز پولساتور

قسمت دوازدهم:

 

برخی از مهم‌ترین مزایای پولساتور به شرح زیر است:

-          زمان ته‌نشینی کوتاه است بنابراین حجم این واحد کم می‌باشد.

-          حجم لجن اضافی کم می‌باشد.

-          زمین کمتری نیاز دارد.

-          قدرت جداسازی مواد معلق آن از آب زیاد است.

-          سرمایه‌گذاری اولیه در این زلال‌ساز کمتر است.

-          تجهیزات مکانیکی کمتری نسبت به ساختمانی دارد.

 

     برخی از مهم‌ترین معایب پولساتور نیز به شرح زیر هستند:

-          انبساط لایه‌ی لجن نمی‌تواند از حد معینی تجاوز کند که در غیر این صورت باعث پراکندگی لجن می‌گردد.

-          بهره‌برداری از آن نیاز به دقت و تجربه‌ی فراوان دارد.

-          بهره‌برداری این گونه زلال‌سازها نیاز به تشکیل پتوی لجن دارد. ایجاد این پتو نیازمند 7 تا 20 روز است بنابراین در صورت‌که کدورت تنها در مواقع خاصی از سال بالا می‌رود به دلیل عدم تشکیل پتوی لجن در اغلب مواقع سال، به محض بالا رفتن کدورت آب، این واحدها عملکرد خوبی نخواهند داشت. همچنان که برخی از تصفیه‌خانه‌های موجود کشور که با این سیستم ساخته شده‌اند همواره با مشکل مواجه هستند. یکی از راه‌حل‌های موقت در حل این مشکل، ایجاد کدورت مصنوعی در سیستم به کمک کائولن و یا خاک رس می‌باشد.

-          بهره‌برداری و نگهداری این نوع‌زلال‌سازها، همکاری دائمی بخش آزمایشگاه و واحد شیمیایی محلول‌ساز و نمونه‌برداری‌های مداوم از لجن‌آب را می‌طلبد و از این جهت بهره‌برداری آن دارای مشکلات عدیده‌ای است.

-          در صورت وجود گازهای فرار در آب، خصوصا" آبی که مرحله‌ی هوادهی را طی نکرده باشد و آزادشدن این گازها از آب، ممکن است باعث پراکندگی پتوی لجن گردد.

 

زلال سازهای پولساتور و ته صاف (pulsator & flat bottomed clarifier)

قسمت یازدهم:

در زلال‌سازهای ضربانی که نمونه‌های آن در در تهران، کرمانشاه و بندرعباس مورد استفاده قرار گرفته است، آب مخلوط شده با مواد منعقدکننده از زیر بستر لجن و از طریق لوله‌های مشبکی وارد حوض می‌شود که در سرتاسر حوض تعبیه شده‌اند. بر روی روزنه‌ها نیز پالونک‌هایی جهت کنترل سرعت آب قرار می‌گیرند. جهت کنترل میزان لجن نیز، هوپرهایی در قسمت بستر وجود دارد که در صورت زیاد شدن حجم لجن، لجن به داخل هوپر سرریز می‌کند و خارج می‌شود. آب زلال‌شده نیز در قسمت سطحی این واحد توسط کانال‌های مشبک جمع‌آوری می‌گردد. پمپ خلاء موجود در این نوع زلال‌سازها نیز با عمل خلاء و رفع خلاء خود سبب نوسانات بستر لجن گشته و سبب سهولت در امر حرکت آب از بین بستر خواهد شد.

در زلال‌سازهای ته‌صاف، ورود آب مخلوط‌شده با مواد منعقدکننده از طریق کانال‌هایی انجام می‌شود که در سطح حوض قرار دارند و لوله‌هایی که در این کانال‌ها از بالا به پایین تا عمق بستر لجن امتداد می‌یابند. حرکت آب از پایین به بالا، حرکت لازم برای انعقاد آب در بستر لجن را تامین خواهد نمود. در این نوع زلال‌سازها، لجن اضافی که سبب افزایش عمق بستر لجن بیش از حد مجاز می‌گردد در محفظه‌های خاص جمع‌آوری شده و تخلیه می‌گردد. جهت تخلیه‌ی لجن کف حوض نیز این کف را شیب‌دار ساخته و توسط لجن‌روب، لجن را در انتهای شیب در محفظه‌های مخصوص، جمع‌آوری و تخلیه می‌کنند و آب زلال‌شده نیز در قسمت سطحی این واحد توسط کانال‌های مشبک، جمع‌آوری می‌گردد. زلال‌سازهای ته‌صاف تاکنون در ایران مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.

برای این‌که با یک نمونه زلال‌ساز ضربانی آشنا گردیم، ابعاد آن را در یکی از تصفیه‌خانه‌ها به شرح زیر ارایه می‌کنیم:

-          تعداد : دو واحد

-          ابعاد : 19*21 متر

-          عمق مفید 4.1 متر

-          زمان ماند : 1.5 ساعت

-          بار سطحی ته‌نشینی : 76/2 متر در ساعت

-          تعداد پمپ خلاء : 2 واحد

-          ظرفیت هر یک : 1080 مترمکعب در ساعت

-          قدرت موتور : 11 کیلووات

-          میزان مواد معلق : 750 میلی‌گرم در لیتر

-          میزان مواد جامد لجن : 38007 کیلوگرم در روز

-          تعداد پمپ انتقال لجن : 1+1

-          حجم لجن تولیدی : 1863 متر مکعب در ساعت

-          ظرفیت پمپ : 150 مترمکعب در ساعت

-          هد پمپ : 5/11 متر

 

در زیر شکل یک سوپر پولساتور را می توانید مشاهده کنید.